Agatangel Krımskiy

Agatangel Yuhımovıç Krımskiy (edebiy taqma adı А. Hvanko; ukraince Агатангел Юхимович Кримський; 1871 yanvar 3 [15], Volodımır — 1942 yanvar 25, Qostanay, Qazahistan Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti) — ukrain tarihçı, tilşınas, alim, şarqşınas, yazıcı ve terciman, poliglot, Ukraina İlimler Akademiyasınıñ teşkilcilerinden biri (1918). Stalin terrorınıñ qurbanı.

Agatangel Krımskiy
portrait
Doğğan künü 3 (15) yanvar 1871
Doğğan yeri
Ölgen künü 1942 yanvar 25(1942-01-25)[1] (71 yaşında)
Ölgen yeri
Memleketi
Zenaatı şair, beşeriyatçı (antropolog), müellif, tarihçı, universitet ocası, yazıcı, terciman
Mukâfatlar
Order of the Red Banner of Labour
Avtograf Изображение автографа
Логотип Викисклада Медиафайлы на Викискладе
Yefim Krımskiy ve Adelaida Krımskayanıñ fotoresimleri
Kiyevdeki Bogdan Hmelnitskiy soqağında Pavlo Galagan Köllegiya binasında yerleştirilgen memorial tahta. Anda Agatangel Krımskiy 1885-1889 senelerinde oquy edi.
Agatangel Krımskiyniñ süretinen poçta markası

TercimeiyalDeñiştir

Volodımır şeerinde (şimdi Volın vilâyeti, Ukraina, o zaman Volın guberniyası, Rusiye İmperiyası) belorus tamırı olğan etnik qırımtatar, tarih ve coğrafiya ocası Yefim Krımskiyniñ ve belli leh-litvan sülâlesinden olğan poloniyalı Adelaida Krımskayanıñ qorantasında doğdı. Krımskiy sülâlesiniñ başlatıcısı Bağçasaraydan kelgen ve soñra Mstislavlge köçken bir molla edi.

 
Zvenigorodka şeerinde A. Krımskiy yaşağan ev

İcadiy mirasDeñiştir

İlmiy faaliyetDeñiştir

Agatangel Krımskiy 60-qa yaqın til (ekseriyette şarqiy tiller) bile edi. O, arap memleketleri, İran, Türkiye ve başqa ülkelerniñ tarihı ve medeniyetinden bir sıra işlerniñ müellifidir. Ondan ğayrı, semitşınaslıqtan, tarih, islâm ceetinden de çeşit işleri bar:

  • «Musulmanlıqnıñ tarihı», 1904—1912;
  • «Araplar ve arap edebiyatınıñ tarihı», 1911—1912;
  • «Acemistan ve onıñ yazıcılığınıñ tarihı», 1923;
  • «Türkiye ve onıñ yazıcılığınıñ tarihı», 4 тт., 1924—1927);
  • «Acem teatri, qaydan olıp çıqtı ve nasıl inkişaf ete edi», 1925).

Krımskiyniñ ayrı tarihiy-edebiy monografiyaları Abu Tammannıñ «Hamasa», Aban Lihiki, Hafız-ı Şirazi, Halepli Pavelge bağışlanğan.

Agatangel Krımskiy ukrain tili ve edebiyatı, folklor, qavmiyatı tarihınıñ araştırmalarına çoq diqqat ayıra edi. Onıñ işleri:

  • «Ukrain sarfı» (2 cılt., 1907—1908),
  • «Ukrain tili tarihından qısqa yazma tasvirler» (1922, O. Şahmatov ile müellifdeşlikte)
  • «Zvenigorod bölgesi. Qavmiyat ve şiveşınaslıq baqışından Şevçenkonıñ tuvğan memleketi»
  • «Akademik luğatnıñ» birinci cıltınıñ muarriri (1924).

Edebiy faaliyetDeñiştir

Agatangel Krımskiy yazıcı olaraq şarq mevzularındaki şiiriy eserlerinen belli. 1901 senesi Agatangel Krımskiyniñ «Palma pıtaqları» degen şiirler cıyıntığı dünya yüzü kördi. Onıñ qaleminden «Ukrainler ayatından povest ve eskizler» (1895) ve «Beyrut ikayeleri» (1906), «Andrey Lagovskiy» romanı (1905) da çıqtı.

Krımskiy Antara, Ömer Hayyam, Saadi, Hafız-ı Şirazi, Mihri-hatun, Firdevsi ve daa çoq (bu cümleden ğarbiy avropalı) şairlerniñ eserlerini tercime etti.

Onıñ ilk tercimeleri ve eserleri «Zarâ», «Pravda», «Narod», «Zerkalo», «Bukovina» mecmualarında basılğan edi.

BağlantılarDeñiştir

  1. 1,0 1,1 Крымский Агафангел Ефимович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.