Qırımtatar elifbesi

(Qırımtatar latin elifbesi saifesinden yollandı)

Qırımtatar tili eki elifbe qullana – latin ve kiril.

Latin elifbesiDeñiştir

Qırım versiyasıDeñiştir

Qırımtatar latin elifbesi 1992 senesi II Qırımtatar Milliy Qurultayı tarafından tasdıqlandı. O 31 arif ve 1 işaretten ibarettir

A a B b C c Ç ç D d E e F f G g
Ğ ğ H h I ı İ i J j K k L l M m
N n Ñ ñ O o Ö ö P p Q q R r S s
Ş ş T t U u Ü ü V v Y y Z z

 â işareti ayrı bir arif degil de, ögünde turğan tutuq sesni yımşatuv işareti olaraq qullanılır.

Bu ariflerniñ telâffuzı şöyledir (Halqara Fonetik Elifbesi (IPA) vastasınen yazıla):

IPA
а b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n ñ o ö p q r s ş t u ü v y z
[a] [b] [ʤ] [ʧ] [d] [e] [f] [g] [ɣ] [x] [ɯ] [i], [ɪ] [ʒ] [k] [l] [m] [n] [ŋ] [o] [ø] [p] [q] [r] [s] [ʃ] [t] [u] [y] [v], [w] [j] [z]

Dobruca versiyasıDeñiştir

Romaniyanıñ Dobruca regionında yaşağan qırımtatarlar biraz başqa bir elifbe qullanalar. Qırım elifbesinden farqlı olaraq şu elifbede Ĭ ĭ ve W w arfleri bar, Ğ ğ ve Q q arifleri yoq. Soñki yılları Doruca tatarlarınıñ bazıları da elifbemiz Qırımdakisine daa yaqın olsun dep Ğ ğ ve Q q ariflerini qullanalar.

  • ĭ arfi qısqa [ɪ] sesi içün qullanıla: bĭrĭncĭ, tĭlĭmĭz, i arfi uzun [i] içün: faiz, ciddiy (Qırımda em uzun [i], em qısqa [ɪ] i arfinen işaretlene: birinci, tilimiz, faiz, ciddiy).
  • w arfi [w] sesi içün qullanıla: aluw, kawga, v arfi [v] içün: vakıt, ve (Qırımda em [v], em [w] v arfinen işaretlene: aluv, qavğa, vaqıt, ve).

Kiril elifbesiDeñiştir

Qırımtatar kiril elifbesi 1938 senesi sovet ükümeti tarafından tasdıqlandı. 1992 senesi II Qırımtatar Milliy Qurultayı yañı latin elifbesi tasdıqladı, amma kiril elifbesi bugünge qadar da pek sıq qullanıla. Şu elifbe 37 ariften ibaret.

А а Б б В в Г г Гъ гъ Д д Е е Ё ё
Ж ж З з И и Й й К к Къ къ Л л М м
Н н Нъ нъ О о П п Р р С с Т т У у
Ф ф Х х Ц ц Ч ч Дж дж Ш ш Щ щ Ъ ъ
Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я

гъ, къ, нъ ve дж ayrı ariflerdir (sözlerni elifbe tertibinen sıralav içün müimdir, misal olaraq luğatlarda).

Arap elifbesiDeñiştir

 
Misal
Ayrı Soñundaki Ortadaki Başlanğıç İsim Şimdiki
latin
elif a, â
hemze -
be b, p (sözniñ soñunda)
pe p
te t
se s
cim c
çim ç
ha -
h
dal d
zel z
re r
ze z
je j
sin s
şin ş
sad s
ﺿ dad d, z
t
z
ayn -
ğayn ğ
fe f
qaf q
kef
(kef-i arabiy)
k (g, ñ)1
gef
(kef-i farsiy)
g
nef
(kef-i nuniy, sağır kef)
ñ
lâm l
mim m
nun n
vav v, o, ö, u, ü
he -, e, a
lâm-elif la, lâ
ye y, ı, i

1 — ﻙ (kef) arfi sıq-sıq ﮒ ve ﯓ arifleriniñ yerine qullanıldı.