Qazan Hanlığı – 1438–1552nci yıllarda (birnece menbalarğa köre 1445-1552) yaşağan feodal tüzülüşli devlet.

1438ncı yılda Altın Ordadan çıqıp ayırılğan birinci hanı Uluğ Muammed Handır Qazan Hanlığınıñ cerleri başlıca burungı Edil boyı Bolğarlarınıñ cerlerin biylegen. Ondan soñ Qazan Hanlığına Mariy halqları öz tileklerimen qoşulğan hem Oruslar ücüm etmege başlağanda Mariy halqı Oruslarğa qarşı , Tatarlarman birge soğuşa bo eki halqnıñ erteden kelgen dostlıgını köstere 1552nci yılda Oruslar basıp kirgen.

Qazan Hanlığı HalqıDeñiştir

Qazan Hanlığı köp milletli siyasiy birleşme bolğan Qazan Hanlığınıñ içinde Tatarlar Çuvaşlar Mariyler Udmurtlar Başqırtlar yaşağan

Başqırtlar Hanlıqqa azğana boysunğanlar Şulay da han olarğa özüniñ kişilerin ciberip asker cıyğan soñ Başqırtlar Hanğa hızmet etmege mecbür bolğanlar . Udmurt yaqlarında Hannıñ ükümeti küçli bolğan şo cerlerniñ özegi bolıp arça(udmurt) şeeri turğan.

Çuvaşlar da pek boysunmağanlar lakin olarnıñ cerlerinde Tatar mirzaları oturğanı içün olar da aqça tölemege mecbür qalğan.

İctimayi turmuşıDeñiştir

Qazan cemiyetinde buyuk küçke ruhaniyler hem aqsüyekler mensüp bolğan divan oturışına kirgen qaracılarman emirler köp biyley almağanlar

baylıq ocaları bolğan qazan aqsüyekleriniñ qalğan grüppalarına(cıyınlarına) beglermen mirzalar kirgen.

Devlet TüzülişiDeñiştir

Qırım Hanlığında Bolğanı kibi Qazan Hanlığında da devlet cetekçisi Âl-i Cengiz bolğan onıñ yaqın keñeşcileri emirler askermen birge cetekçilik etkenler Şura (divan) resmiy türde de bolsa hannıñ ükümetini tıyıp turğan Qaraca vazifesi nesilden nesilge köçken Qazan Hanlığında 4 nesil azaları qaraca bola alğanlar.

Qurultay da bolğan o yalıñız eñ avur vaqıtlarda cıyıla edi anda üç top birge bolıp qoşulğan Ruhaniyet Askerler ve halq

Uluslarman mirzalar idare etkenler yani Qazan hanlığında burunğı Moğol patşalığınıñ siyasiy tüzülişi yaşağan dep aytsaq yalıñış bolmaz

Dinge kelsek Qazan Hanlığında halqnıñ köbüsi İslâm dinine ışanğanı içün İslam resmiy din dep qanunda pekitilgen.