“I Devlet Geray” saifesiniñ versiyaları arasındaki farq

k
no edit summary
k
 
|resim = Devlet Geray.gif
}}
'''I Devlet Geray''' ('''Taht Alğan Devlet Geray''' olaraq da belli; [[1512]] — [[1577]], [[Bağçasaray]]) — 1551 ile 1577 seneleri arasında hanlıq yapqan Qırım haqanhanı. [[Mubarek Geray]]nıñ oğlu ve [[I Meñli Geray]]nıñ torunı. Devlet Geray zamanında [[Qırım Hanlığı]] [[Osmanlı Devleti]]nen birlikte yükseliş devrini yaşadı.
 
== Osmanlılarnen munasebetleri ==
[[Qanuniy Sultan Suleyman]] devrinde uzun yıllar [[İstanbul]]da yaşağanı içün o zamanki Osmanlı sarayı ile olduqça eyi munasebeti bar edi. Qanuniyden büyük bir destek aldı. [[Harezm]] hanınıñ Osmanlı padişasından, rus cayılmasına qarşı yardım soravı üzerine osmanlı, [[Edil]] ile [[Don]] özenleri arasında bir kanal açmaq ve [[Hacı Tarhan]]nı yañıdan zapt etmek içün areketke keçti. 1569-da senesi [[Kefe]] beyiniñ idaresinde 15 biñ Osmanlı askeri, Devlet Geraynıñ ordusınen birlikte o yerge ketti. Lâkin, Vezir-i Azam [[Sokollu Mehmet Paşa]] devrinde başlanğan kanal tamamlanıp olamadı. Qırım ve osmanlı askeriaskerleri keri çekildi. Bu vaqia bazı tarih adamaları tarafından Osmanlı Devletinde tohtaman deviriniñ işareti olaraq qabul etilgen.
 
== Rusiyenen küreşi ==
1555 ile 1571 seneleri arasında Rusiyege qalıcı tesirleri olğan büyük darbeler urdı. 1555 senesi Sudbişçi köyü (Tula şeerinden 150 km) yanında olğan uruşta İvan Şeremetyevniñ ordusına yeñildi. 1571-de senesi Devlet Geraynıñ ordusı Moskva yaqınlarına qadar kirdi ve şeerni yaqtı. Özüne onıñ içün "Taht AlganAlğan" unvanı berildi. [[Qazan Hanlığı]] 1552-de, [[Hacı Tarhan Hanlığı]] ise 1556 senesinde ruslar tarafandan zapt etildi. 1568 ile 1570 seneleri arasında [[Qazan]] ve [[Hacı Tarhan]]ğa seferlerge çıqtı, lâkin ruslardan qaytarılmadı. 1572-de ruslar ile kirişken [[Molodi Muarebesi]]nde yeñildi, Molodi aqqında tek rus menbalar bar. 1592-de Osmanlı padişası [[Rus KnâzlığıKinazlığı]]ndan, Qazan ve [[Hacı Tarhan]]nı boşatmasını istedi. O tarihlardan berli ruslarnıñ [[Kavkaz]] ve [[Qara deñiz]]ge enmesine mani olmaq içün yapılğan teşebbüsler faydalı olmaycaq ve ruslar 200 yüz sene zarfında Qara deñizniñ şimalindeki bütün Türk –Tatartürk–tatar topraqlarına yerleşecek edi.
 
I Devlet Geray 1577 senesi Bağçasarayda taun hastalığından öldi, yerine [[II Mehmed Geray]] keçti.