“Çuvaş tili” saifesiniñ versiyaları arasındaki farq

no edit summary
(Yañı saife: Çuvaş tili Türkiy tillerniñ uzaq bir tildir. Añlaşlıq kelişik çoq alçaq olduğu ıçün uzun devir Türkiy tillisi olduğu qabul edilmemiştir. Rusyada [[Çuvaşista...)
 
'''Çuvaş tili''' (öz adı Чăваш чĕлхи) - [[Türkiy tiller]]niñ uzaq bir tildirtilidir. Añlaşlıq kelişik çoq alçaq olduğuolğanı ıçüniçün uzun devir Türkiy tillisitil olduğuolğanı qabul edilmemiştiretilmegendir.
 
[[RusyaRusiye]]dade [[Çuvaşistan]] Cumhuriyetinde ekinci resmiy tildir. Diger Türkiy tillerinden ayrı qalıp, izolasyondaizolâtsiyanda digerlerinden uzaqlaşmışuzaqlaşqan olğan Çuvaş tili laf etgenetken [[Çuvaşlar]] Hristiyandır[[hristian]]dır. Çuvaşça'nıÇuvaş tilini eski Bulğar Türkleriniñ Müsliman[[musulman]] olmağan köylülerni ileriletmek etti ve bugünge qadar ketirdikiketirgeni tüşünalartüşüneler.
 
== Hususiyetler ==
?GünümüzdeKünümizde diger [[Türkiy tiller]]inege eñ uzaq olğan ÇuvaşçanınÇuvaş önemlitiliniñ müim ses degişimlerideñişimleri bar:
 
*Ş>L deñişme: "Taş" sözündeki ş, "l" arifıñe deñişmeştir:Meselâ ''çul'' (betaş) erde(bu yerde ayrıca t>ç ve a>u deñişimleri de bar), ''kĕmĕl'' (kümüş).
?Günümüzde diger [[Türkiy tiller]]ine eñ uzaq olğan Çuvaşçanın önemli ses degişimleri bar:
*A>U deñişme: Meselâ ''ut'' (at)
*Ş>L deñişme: "Taş" sözündeki ş, "l" arifıñe deñişmeştir: çul (be erde ayrıca t>ç ve a>u deñişimleri de bar).
*Z>R deñişme: Meselâ ''epir'' (biz), ''sakăr'' (sekiz), ''esir'' (siz), ''păru'' (buzağı).
 
*D>R deñişme:
Kumüş sözünıñ Çuvaşçası “kĕmĕl” şeklindedir.
*D>R deñişme: Örnekler: "ayaq" söznünıñsöznüniñ eski TürkçesiTürkçe "adaq"("hadaq") şeklindedir. ÇuvaşçadaÇuvaş ayaqtilinde bu sözüsöz a'A-nıñ u'U-ğa, d'nıñD-niñ y'Y-ge ve kK arifnıñarfiniñ yumşaqĞ-ğa deñişsmesinen g'ge deñişsmesiyle şoyleşöyle bir kelişme izlemiştirizlegendir: hadaq>adaq>uraq>urağ>ura. ÇuvaşçadaÇuvaş tilinde "ura" ayaq añlamındadır.
 
*A>U deñişme: Meselâ "atqoymaq" sözüsözüniñ eski Türkçe (kod-) şeklindedir. Bugünki Çuvaş tilinde utO-nıñ U-ğa, K-niñ de qattı h-ge deñişmesinen (hur-) şeklindedir.
*T>Ç deñişme: Esası sözlerde olmaylar. Bu deñişme şu örnegimisal bere: "taş" sözünıñsözüniñ ÇuvaşçasıÇuvaşça çul şeklindedir. Esası faaliyetlerde bu tür deñişmelerge rastkelmey; tolmaq faaliyetnıñ ÇuvaşçasıÇuvaşça (tul-) şeklindedir.
*Z>R deñişme: Meselâ "biz" kişi zamiri Çuvaşçada epir şeklindedir.
*Q>Y deñişme: kq>ğ>y şeklinde kelişmiştir. Esası sözlerde bar: “qan” sözünıñ Çuvaşçası “yun” şeklindedir.
 
Örnekler: Qırımtatarca "sekiz", Çuvaşçada sakăr. “Siz” kişi zamiri Çuvaşçada “esir”. “Buzağı” sözü Çuvaşçada “păru”
 
*D>R deñişme: Örnekler: "ayaq" söznünıñ eski Türkçesi "adaq"("hadaq") şeklindedir. Çuvaşçada ayaq sözü a'nıñ u'ğa, d'nıñ y'ge ve k arifnıñ yumşaq g'ge deñişsmesiyle şoyle bir kelişme izlemiştir: hadaq>adaq>uraq>urağ>ura. Çuvaşçada "ura" ayaq añlamındadır.
*Qoymaq söznünıñ eski Türkçesi (kod-) şeklindedir. Bugünkü Çuvaşçada o'nun u'ğa, k'nin de qattı h(x)'ge deñişsmesiyle (xur-) şeklindedir.
*T>Ç deñişme: Esası sözlerde olmaylar. Bu deñişme şu örnegi bere: "taş" sözünıñ Çuvaşçası çul şeklindedir. Esası faaliyetlerde bu tür deñişmelerge rastkelmey; tolmaq faaliyetnıñ Çuvaşçası (tul-) şeklindedir.
*Q>Y deñişme: k>ğ>y şeklinde kelişmiştir. Esası sözlerde bar: “qan” sözünıñ Çuvaşçası “yun” şeklindedir.
 
Men:Epĕ (Эпĕ)
Sen:Esĕ (Эсĕ)
O:Văl (Вăл)
Biz:Epir (Эпир)
Siz:Esir (Эсир)
Olar:Vĕsem (Вĕсем)
 
Çuvaşlar bayağı deñişik bir Kiril elifbesinde oqup yazalar.